लोटे : – लवेल येथील नामांकित घरडा इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी अँड मॅनेजमेंट (GITM) च्या ‘हॉर्नबिल इको क्लब’ च्या वतीने रविवार, १६ ऑगस्ट २०२६ रोजी देवरुख जवळील कोसुंब, ताम्हाणे देवराई तसेच साडवली आणि आंबवली येथील जांभा दगडाच्या सड्यांना (Laterite Plateaus) एक दिवसीय निसर्ग अभ्यास भेटीचे आयोजन करण्यात आले होते. देवरुख येथील सह्याद्री संकल्प सोसायटी यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित करण्यात आलेल्या या अभ्यास दौऱ्यात महाविद्यालयातील ३६ विद्यार्थी आणि ४ प्राध्यापक सहभागी झाले होते. कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण जैवविविधता, पर्यावरण संवर्धन आणि स्थानिक देवरायांचे महत्त्व जाणून घेणे हा या भेटीचा मुख्य उद्देश होता.
या अभ्यास दौऱ्याचे सुबक नियोजन व समन्वय उपक्रमाचे समन्वयक डॉ. नितीन कोळेकर यांनी केले. त्यांच्यासोबत राष्ट्रीय सेवा योजना (NSS) कार्यक्रम अधिकारी प्रा. व्ही. एम. माळी, प्रा. पी. एच. माने आणि श्रीमती एस. आर. घाडगे यांनी उपस्थित राहून विद्यार्थ्यांना मोलाचे मार्गदर्शन केले. सह्याद्री संकल्प सोसायटीचे तज्ज्ञ मार्गदर्शक श्री. आतिश मायनकर, श्री. विराज आठल्ये आणि कु. कोमल बुटाला यांनी विद्यार्थ्यांना या संपूर्ण प्रवासात तांत्रिक व शास्त्रीय माहिती दिली.
दौऱ्याच्या सुरुवातीला साडवली आणि आंबवली येथील सड्यांवर (कातळ पठार) क्षेत्र भेट देण्यात आली. पावसाळ्यात या जांभा दगडाच्या सड्यांवर उगवणाऱ्या अत्यंत दुर्मिळ आणि लहान वनस्पती (Ephemeral Flush Vegetation) आणि त्यांच्या जीवनचक्राबद्दल तज्ज्ञांनी विद्यार्थ्यांना सविस्तर माहिती दिली. नेहमी कोरडे वाटणारे हे सडे पावसाळ्यात जैवविविधतेचे कसे नंदनवन बनतात, हे विद्यार्थ्यांनी प्रत्यक्ष पाहिले.
यानंतर सर्व विद्यार्थ्यांनी कोसुंब आणि ताम्हाणे देवराईच्या घनदाट जंगलातून ट्रेक केला. शेकडो वर्षांपासून देवाच्या नावाने संरक्षित केलेल्या या देवराईमधील प्राचीन वृक्ष, वेली आणि तिथले नियंत्रित तापमान याचा विद्यार्थ्यांनी अनुभव घेतला. निसर्गाचा समतोल राखण्यात देवरायांचे काय ऐतिहासिक आणि पर्यावरणीय योगदान आहे, याचे सविस्तर विश्लेषण सह्याद्री संकल्प सोसायटीच्या चमूने केले.
या दौऱ्याचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे कोसुंब परिसरात विद्यार्थ्यांना ‘हॉर्नबिल’ (धनेश पक्षी) जोडीचे दर्शन झाले. आपल्या इको क्लबचे नाव असलेल्या या अत्यंत देखण्या आणि दुर्मिळ पक्षाला नैसर्गिक अधिवासात प्रत्यक्ष जोडीने पाहण्याचा योग आल्यामुळे विद्यार्थी भारावून गेले. हॉर्नबिल पक्षांच्या विरघळत चाललेल्या अधिवासाचे रक्षण करणे किती गरजेचे आहे, हा मोलाचा धडा या निमित्ताने विद्यार्थ्यांना मिळाला.
या यशस्वी उपक्रमाबद्दल बोलताना डॉ. नितीन कोळेकर यांनी सांगितले की, “पुस्तकी ज्ञानापलीकडे जाऊन निसर्गाच्या कुशीत शिकणे हा विद्यार्थ्यांसाठी एक उत्तम अनुभव ठरला आहे. देवराई आणि सड्यांचे संवर्धन ही आजच्या काळाची सर्वात मोठी गरज आहे.” हा शैक्षणिक उपक्रम यशस्वीरित्या पूर्ण करण्यासाठी घरडा इन्स्टिट्यूटचे माननीय प्राचार्य डॉ. प्रमोद पाटील आणि उपप्राचार्य डॉ. एस. के. पाटील यांनी मोलाचे सहकार्य, मार्गदर्शन व परवानगी दिली, त्याबद्दल आयोजकांनी त्यांचे विशेष आभार मानले. सह्याद्री संकल्प सोसायटीने केलेल्या उत्कृष्ट मार्गदर्शनाबद्दल सर्व स्तरांतून त्यांचे कौतुक होत आहे.
