चिपळूण : गणेशोत्सव म्हटला की भक्ती, श्रद्धा, संस्कार आणि सामाजिक बांधिलकीचा संगम पाहायला मिळतो. गणरायाच्या आगमनापासून विसर्जनापर्यंत विविध धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांच्या माध्यमातून समाजाला सकारात्मक संदेश देण्याचा प्रयत्न केला जातो. याच परंपरेला एक वेगळा आणि प्रेरणादायी आयाम देत उद्योजक प्रकाश देशमुख यांनी गणेशोत्सवाच्या काळात गणेशभक्तांना यशस्वी उद्योजकांच्या जीवनप्रवासावर आधारित प्रेरणादायी पुस्तकांचे वाटप करण्याचा अभिनव उपक्रम राबविला. भक्तांना प्रसाद म्हणून केवळ खाद्यपदार्थ न देता, त्यांच्या हातात ज्ञान, प्रेरणा आणि उद्योजकतेची दिशा देणारे पुस्तक देण्याचा हा उपक्रम चर्चेचा विषय ठरला आहे.
गणेशोत्सवाच्या निमित्ताने मोठ्या संख्येने भाविक एकत्र येतात. विविध मंडळे, सार्वजनिक गणेशोत्सव समित्या आणि घरगुती गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून सामाजिक संदेश देण्याचे प्रयत्न होत असतात. मात्र, ‘ज्ञानाचा प्रसाद’ ही संकल्पना प्रत्यक्षात आणत भाविकांच्या हातात प्रेरणादायी पुस्तक देणे, ही कल्पना विशेष ठरत आहे. या उपक्रमातून तरुणांनी नोकरीच्या पारंपरिक चौकटीबरोबरच उद्योग-व्यवसायाच्या क्षेत्राकडेही सकारात्मक दृष्टीने पाहावे, स्वतःच्या पायावर उभे राहावे आणि इतरांसाठी रोजगारनिर्मिती करावी, असा संदेश देण्यात आला.
उद्योजक प्रकाश देशमुख यांच्या या उपक्रमामागे केवळ पुस्तकांचे वाटप करण्याचा उद्देश नसून, वाचनातून विचार, विचारातून कृती आणि कृतीतून यश या संकल्पनेला चालना देण्याचा प्रयत्न असल्याचे सांगण्यात येते. गणेशभक्तांच्या हातात प्रेरणादायी साहित्य देऊन त्यांना यशस्वी व्यक्तींच्या संघर्षाची, जिद्दीची आणि कार्यपद्धतीची ओळख करून देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
यशामागील संघर्ष समजून घेण्याची संधी
यशस्वी उद्योजकांकडे पाहताना त्यांच्या यशाचे आकर्षण अनेकांना जाणवते; मात्र त्या यशामागे असलेला संघर्ष, अपयश, अडचणी, निर्णयक्षमता, सातत्य आणि जोखीम घेण्याची तयारी यांचा प्रवास अनेकदा दुर्लक्षित राहतो. प्रेरणादायी पुस्तकांच्या माध्यमातून हाच प्रवास वाचकांसमोर येतो.
उद्योग सुरू करणे म्हणजे केवळ भांडवल गुंतवणे नव्हे, तर बाजारपेठेचा अभ्यास, ग्राहकांची गरज ओळखणे, योग्य नियोजन, आर्थिक शिस्त, मनुष्यबळ व्यवस्थापन, नवीन तंत्रज्ञानाचा स्वीकार आणि सातत्याने बदलत्या परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची क्षमता आवश्यक असते. या सर्व बाबींची प्रेरणा यशस्वी उद्योजकांच्या अनुभवांतून घेता येते. त्यामुळे या पुस्तकांचे वाटप हा तरुणांसाठी विचारांची नवी दारे उघडणारा उपक्रम ठरत आहे.
‘प्रसाद’ म्हणून पुस्तक देण्याची संकल्पना
गणेशोत्सवात भाविकांना प्रसाद दिला जातो. या पारंपरिक संकल्पनेला आधुनिक आणि वैचारिक स्वरूप देत ‘यशाचा प्रसाद’ म्हणून पुस्तक देण्याची कल्पना प्रकाश देशमुख यांनी पुढे आणली. देवदर्शनानंतर घरी जाताना भाविकांच्या हातात एखादे पुस्तक असावे आणि त्या पुस्तकातून त्यांच्या मनात एखादा सकारात्मक विचार निर्माण व्हावा, हा या उपक्रमाचा गाभा आहे.
अनेकदा एखाद्या व्यक्तीच्या आयुष्यातील छोटासा सकारात्मक विचारही मोठा बदल घडवून आणू शकतो. एखादे पुस्तक वाचल्यानंतर तरुणाच्या मनात उद्योग सुरू करण्याची कल्पना येऊ शकते, एखादा विद्यार्थी नवे कौशल्य आत्मसात करण्याचा निर्णय घेऊ शकतो किंवा एखादा छोटा व्यावसायिक आपल्या व्यवसायात नवे प्रयोग करण्यास प्रेरित होऊ शकतो. त्यामुळे पुस्तक हा केवळ कागदांचा संच नसून, तो विचारपरिवर्तनाचे माध्यम ठरू शकतो.
तरुणांसाठी उद्योजकतेचा संदेश
आजच्या काळात तरुणांसमोर रोजगाराच्या विविध संधी उपलब्ध होत असल्या तरी नोकरीच्या शोधाबरोबरच स्वयंरोजगार आणि उद्योजकतेकडे पाहण्याची मानसिकता विकसित होणेही महत्त्वाचे आहे. छोट्या उद्योगापासून मोठ्या व्यवसायापर्यंत प्रत्येक क्षेत्रात नव्या कल्पनांना वाव आहे. डिजिटल तंत्रज्ञान, ई-कॉमर्स, सेवा क्षेत्र, पर्यटन, कृषीपूरक व्यवसाय, अन्नप्रक्रिया, लॉजिस्टिक्स, उत्पादन आणि विविध सेवा क्षेत्रांत तरुणांना संधी उपलब्ध होत आहेत.
कोकणासारख्या भागात स्थानिक संसाधने, पर्यटन, कृषी, मत्स्यव्यवसाय, प्रक्रिया उद्योग आणि सेवा क्षेत्राशी संबंधित अनेक व्यवसाय उभे राहू शकतात. मात्र त्यासाठी पारंपरिक विचारसरणीबरोबरच आधुनिक व्यावसायिक दृष्टिकोन, कौशल्य आणि बाजारपेठेचा अभ्यास आवश्यक आहे. अशा पार्श्वभूमीवर उद्योजकांच्या जीवनप्रवासाची पुस्तके तरुणांना दिशा देणारी ठरू शकतात.
भक्तीबरोबर सामाजिक जाणीवेचा उपक्रम
गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव न राहता सामाजिक परिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम ठरावा, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जाते. पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव, रक्तदान, आरोग्य तपासणी, शैक्षणिक साहित्य वाटप, सामाजिक प्रबोधन अशा विविध उपक्रमांमधून गणेश मंडळे सामाजिक बांधिलकी जपत असतात. त्यातच वाचन आणि उद्योजकतेला प्रोत्साहन देणारा हा उपक्रम वेगळा ठरत आहे.
गणरायाला बुद्धीची देवता मानले जाते. त्यामुळे गणेशोत्सवाच्या निमित्ताने भाविकांच्या हातात ज्ञान आणि प्रेरणा देणारे पुस्तक देण्याची संकल्पना गणेशोत्सवाच्या मूलभूत संदेशाशीही जोडली जाते. भक्तीबरोबर ज्ञान, श्रद्धेबरोबर विचार आणि उत्सवाबरोबर समाजोपयोगी उपक्रम, अशी या उपक्रमाची सांगड घालण्यात आली आहे.
प्रकाश देशमुख यांच्या या उपक्रमामुळे गणेशोत्सवात येणाऱ्या भाविकांना काही क्षण देवदर्शन आणि उत्सवाच्या वातावरणाबरोबरच स्वतःच्या आयुष्याचा, व्यवसायाचा आणि भविष्यातील संधींचाही विचार करण्याची प्रेरणा मिळत आहे. पुस्तक हातात घेऊन घरी जाणारा प्रत्येक भाविक त्यातील एखादा विचार आपल्या आयुष्यात उतरवेल, तर या उपक्रमाचा खरा उद्देश साध्य होईल.
गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून ‘यशाचा प्रसाद’ म्हणून ज्ञान वाटण्याची ही संकल्पना केवळ एका उत्सवापुरती मर्यादित न राहता वर्षभर वाचन, कौशल्यविकास आणि उद्योजकतेची प्रेरणा देणाऱ्या चळवळीत रूपांतरित व्हावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे. श्रद्धेच्या या उत्सवाला विचारांची जोड देणाऱ्या प्रकाश देशमुख यांच्या या अभिनव उपक्रमाचे त्यामुळे कौतुक होत आहे.
